Ngôi sao điện ảnh Pháp Jean-Paul Belmondo qua đời ở tuổi 88: Hóa thân vạn kiếp còn hơn chỉ sống một đời.

Một thân hình rắn chắc lực lưỡng như võ sĩ quyền anh, một gương mặt điển trai với nụ cười rạng rỡ làm điêu đứng bao trái tim hâm mộ. Vóc dáng đào hoa ấy giờ đây không còn nữa : Jean-Paul Belmondo ngôi sao điện ảnh Pháp ngự trị trên màn ảnh lớn trong nhiều thập niên liền, đã vĩnh viễn ra đi hôm 06/09/2021, hưởng thọ 88 tuổi.

Trong làng phim Pháp, Jean-Paul Belmondo (1933-2021) là một trong những tượng đài lớn nhất. Tài nghệ diễn xuất của ông sáng chói không kém gì ngôi sao màn bạc Alain Delon, với gần 80 bộ phim truyện và hơn 35 vở kịch, trong gần 50 năm sự nghiệp.

Sinh trưởng tại Neuilly, vùng ngoại ô Paris trong một gia đình có dòng máu nghệ sĩ, Jean-Paul Belmondo từ thuở thiếu thời muốn đeo đuổi sân khấu đường phố hơn là các bộ môn nghệ thuật hàn lâm. Thân phụ của ông (Paul Belmondo) là một nhà điêu khắc có uy tín, nhờ công lao giảng dạy nhiều năm tại trường cao đẳng Paris mà được bầu làm thành viên Viện Hàn lâm Mỹ thuật của Pháp. Tuy được gia đình dạy dỗ khuyên bảo, nhưng Jean-Paul lại không học giỏi, ông nhiều lần bị đuổi học do thiếu kỷ luật, ngồi trên ghế nhà trường mà chỉ mơ ra sân đá bóng, lên võ đài đấm bốc, hay làm diễn viên gánh xiếc.

Hóa thân vạn kiếp còn hơn chỉ sống một đời

Trong quyển hồi ký mang tựa đề ”Mille vies valent mieux qu’une” (tạm dịch Hóa thân vạn kiếp còn hơn chỉ sống một đời) của nhà xuất bản Fayard, Jean-Paul Belmondo cho biết lúc còn sống, bố ông không bao giờ khiển trách mà lại khuyến khích con cái đi tìm một hướng đi riêng. Bản thân Jean-Paul chọn nghề diễn xuất trên sân khấu, vì theo ông, nhập vai diễn xuất là một cách để sống cuộc đời của cả ngàn nhân vật khác nhau. Có lẽ cũng vì thế mà sau này, khi đã thành danh trong làng phim ảnh, nam diễn viên người Pháp đã thành lập một viện bảo tàng ở Boulogne-Billancourt để ghi nhớ công ơn sinh thành của người cha quá cố.

Dù được gia cha mẹ khuyến khích, nhưng Jean-Paul Belmondo khi mới vào nghề lại gặp khá nhiều khó khăn. Ông phải thi tới ba lần mới đỗ vào Học viện nghệ thuật sân khấu (sau này là trường cao đẳng CNSAD) cùng một khóa với các diễn viên Jean Rochefort, Jean-Pierre Marielle, Claude Rich hay Bruno Cremer. Các diễn viên trẻ sau đó đều trở nên nổi tiếng; nhưng lúc đầu để kiếm sống, họ chấp nhận đóng các vai phụ trong phim hay trong kịch của Jean Anouilh, Georges Feydeau và Bernard Shaw.

Dịp may đến với Jean-Paul Belmondo vào năm 1957 khi ông xuất hiện trong bộ phim “Un drôle de Dimanche” của đạo diễn Marc Allegret. Thời bấy giờ, ông Jean-Luc Godard còn là một nhà phê bình điện ảnh (cũng như đồng nghiệp François Truffaut, cả hai đều viết bài trên tạp chí Cahiers du Cinéma) từng chê kịch bản bộ phim này quá tệ, chỉ có anh diễn viên đóng vai phụ mới thật sự có hồn. Vài năm sau, đến khi trở thành đạo diễn, Jean-Luc Godard mới giao vai chính cho Jean-Paul Belmondo trong bộ phim đầu tay của mình là ”À bout de souffle”.

Do ngân sách hạn hẹp, cho nên nam diễn viên chấp nhận khoản tiền thù lao ít ỏi. Khi thấy đạo diễn Godard quay phim tùy theo ngẫu hứng, kịch bản không hề được viết sẵn, Jean-Paul Belmondo đinh ninh rằng bộ phim chỉ được quay cho bạn bè xem, chứ chẳng bao giờ có cơ hội ra mắt khán giả ở rạp. Bất ngờ thay, phim lại đoạt giải thưởng điện ảnh Pháp Jean Vigo dành cho tác phẩm đầu tay, đồng thời giành được luôn Giải thưởng lớn của Ban giám khảo liên hoan Berlin vào mùa xuân năm 1960.

Mới vài hôm trước còn vô danh, Jean-Paul Belmondo lại trở nên nổi tiếng chỉ nội một ngày sau. Tựa như một bản tuyên ngôn, bộ phim  ”À bout de souffle” đặt nền móng cho phong trào điện ảnh ”Làn sóng mới” (Nouvelle Vague) của Pháp có tầm ảnh hưởng lớn trên khắp thế giới sau đó kể cả dòng phim độc lập của Mỹ hay trường phái Dogma của Bắc Âu.

Belmondo và Delon : Sự hội tụ trên tột đỉnh

Sự nghiệp của Jean -Paul Belmondo thật sự cất cánh vào đầu những năm 1960 và kéo dài trong hơn ba thập niên liền. Trong giai đoạn huy hoàng nhất, ông tham gia tới 4 hoặc 5 dự án điện ảnh mỗi năm, xen kẻ phim nghệ thuật và phim giải trí. Trong thập niên 1960, ông được giới phê bình tán thưởng trong tác phẩm ”Ciociara” của đạo diễn Ý Vittorio de Sica bên cạnh Sophia Loren, ”Un singe en hiver” của Henri Verneuil đóng với Jean Gabin, hay vào vai linh mục ”Léon Morin prêtre” của Jean-Pierre Melville…

Nổi danh vào năm 27 tuổi, Jean-Paul Belmondo từng bước gầy dựng sự nghiệp để rồi trở thành một trong những ngôi sao màn bạc lẫy lừng. Trên màn ảnh lớn, Jean-Paul Belmondo thường chọn những vai đòi hỏi nơi diễn viên cả sinh lực dồi dào lẫn thể chất tráng kiện.

Đầu những năm 1970, đánh dấu sự hội tụ trên tột đỉnh giữa Jean-Paul Belmondo và Alain Delon, hai ngôi sao sáng giá nhất điện ảnh Pháp thời bấy giờ trong bộ phim trùm xã hội đen “Borsalino”. Phim thành công vượt bực với hơn 5 triệu lượt khán giả, nhưng rồi lại gây bất hòa giữa hai diễn viên chính, vì hai vua khó thể nào ngự trị trên cùng một cõi. Mối bất đồng kéo dài hơn một thập niên, mãi đến năm 1998, đạo diễn Patrice Leconte mới đứng ra “hòa giải”, thuyết phục cả hai ngôi sao Jean-Paul Belmondo và Alain Delon đóng chung trong phim “Une chance sur deux”, với Vanessa Paradis trong vai chính.

Trên đà thành công của ”Borsalino”, Jean-Paul Belmondo thành lập công ty sản xuất phim (Cerito Films) hầu giành quyền quyết định thực hiện những dự án quan trọng nhất. Để dễ kinh doanh thu lời, ông chọn những bộ phim nặng tính thương mại, có độ giải trí cao. Đây cũng là giai đoạn ông chuyên đóng phim hành động phiêu lưu, với nhiều pha rượt đuổi gay cấn nghẹt thở, hoặc đóng phim điều tra hình sự với tuýp nhân vật táo bạo, liều lĩnh, quyết đoán, đôi khi hơi tàn nhẫn lạnh lùng khi phải truy lùng hung thủ cho tới cùng.

Giai đoạn lập liên tục kỷ lục doanh thu phòng vé

Trong mắt giới phê bình, phim của Belmondo (mà người Pháp thường gọi một cách thân mật là Bébel) trong hai thập niên 1970-1980 thường không có nhiều giá trị nghệ thuật, như thể ông chú trọng đến việc thực hiện các cảnh đầy nguy hiểm mà không cần diễn viên đóng thế, nhiều hơn là các màn diễn đạt nội tâm của nhân vật. Thế nhưng, trong các rạp chiếu phim, thương hiệu Belmondo lại ngự trị các phòng vé, lập kỷ lục doanh thu trong giai đoạn 1978-1985. Tính tổng cộng, phim do ông sản xuất thu hút đến 130 triệu lượt khán giả.

Vầng hào quang của Jean-Paul Belmondo lu mờ từ đầu những năm 1990 trở đi, cho dù ông đoạt giải diễn xuất nhân kỳ trao giải thưởng điện ảnh César của Pháp vào năm 1989. Vào thời ấy, ông đóng vai chính trong bộ phim của Claude Lelouch ”Itinéraire d’un enfant gâté” (Hành trình của một đứa bé hư hỏng). Dần dần, ông rời bỏ phim trường để chuyển qua kịch nghệ, tìm lại mối tình đầu đời sau nhiều năm lánh xa ánh đèn sân khấu qua các tác phẩm của Edmond Rostand (Cyrano de Bergerac), Georges Feydau (Tailleur pour Dames), Sacha Guitry (Désiré) hay Alexandre Dumas (tác phẩm ”Kean” theo lối phóng tác của Sartre).

Sự nghiệp đóng kịch kéo dài được gần mười năm, Jean-Paul Belmondo buộc phải giải nghệ do bị tai biến mạch máu não đầu những năm 2000. Từ đó trở đi, ông còn ít xuất hiện trước công chúng. Vào năm 2011, Liên hoan phim Cannes trao giải Cành cọ vàng hầu tôn vinh toàn bộ sự nghiệp của Jean-Paul Belmondo, nâng ông lên hàng tượng đài cao quý của làng điện ảnh Pháp. Dù sức khỏe đã thật sự suy giảm, nhưng trong ánh mắt của người nghệ sĩ vẫn hừng hực cuồng nhiệt ngọn lửa đam mê, mãnh liệt bầu tâm huyết dành trọn cho nghề diễn xuất.

Tựa phim ”Itinéraire d’un enfant gâté” (Hành trình của một đứa bé hư hỏng) có thể tóm tắt phần nào cho sự nghiệp lẫy lừng của Jean-Paul Belmondo, thời còn trẻ ông bị đuổi ra khỏi trường không phải vì chơi bời lêu lổng, mà thật ra ông không hứng thú với chuyện học hành, nếu không chọn đúng hướng, ông sẽ thật sự thành một kẻ xấu tính, hư hỏng. Phải thật sự yêu nghề nên mới không chịu bỏ cuộc dù nhiều lần thi trượt : những khuyết điểm ấy lại xây dựng nên huyền thoại Belmondo trên màn ảnh lớn : một nhân vật dễ ghét ở chỗ càng nghe khuyên bảo, người đàn ông càng cứng đầu lì lợm, nhưng lại đáng yêu vì đó mãi là tâm hồn trẻ con nghịch ngợm.

Jean Paul Belmondo, hơn 50 năm sự nghiệp

Năm nay liên hoan điện ảnh phim quốc tế Cannes dành riêng ngày 17/05/11 để nhìn lại hơn 50 năm sự nghiệp của nam diễn viên lão thành Jean Paul Belmondo. Ban tổ chức Liên hoan nhấn mạnh là đã đến lúc nền điện ảnh của Pháp nói riêng và của thế giới nói chung cần nhìn nhận đúng mức vai trò và những đóng góp của ông cho nghệ thuật thứ bảy.

Trong hơn nửa thế kỷ qua, Jean Paul Belmondo, 78 tuổi, đã không ngần ngại thử lửa với rất nhiều thể loại. Nổi tiếng là một diễn viên can đảm, Belmondo thuở trẻ không ngần ngại nhận lấy và hoàn thành những vai diễn nguy hiểm mà không cần phải nhờ đến các diễn viên « cascadeurs » để thế mạng.

Xuất hiện trên màn ảnh lớn lần đầu tiên vào cuối thập niên 50 thế kỷ trước, Jean Paul Belmondo đã nhanh chóng tạo cho mình một chỗ đứng riêng bên cạnh những Jean Gabin, Bourrvil, Louis de Funès hay Michel Simon thời bấy giờ.

Marc Allégret, Marcel Carné, Jean Luc Godart, Philippe de Broca, Gerard Oury, Louis Malle, François Truffaut hay Claude Chabrol đã tặng cho Belmondo những vai diễn hết sức đa dạng mà không bao giờ người nghệ sĩ này để cho khán giả phải thất vọng.

Belmondo cũng đã từng chia sẻ màn ảnh lớn với những người bạn cùng trang lứa như Alain Delon, Lino Ventura với rất nhiều nữ diễn viên mà tên tuổi đã đi vào huyền thoại như Danielle Darrieux của Pháp, Ursula Andress hay Sophia Loren, Claudia Cardinale …

Ông cũng là một trong những ngôi sao điện ảnh hiếm hoi của Pháp đã dung hòa được thể loại cinéma d’auteur (A bout de Souffle của Godard) với những bộ phim giải trí dễ thu hút đại chúng : Le Magnifique, L’Homme de Rio, l’As des As, le Professionnel…

Tên tuổi của Jean Paul Belmondo đã đi vòng quanh trái đất. Belmondo cũng từng là thần tượng của nhiều thế hệ diễn viên từ phim trường Los Angeles đến Tokyo, từ Mehicô đến Mátxcơva : Belmondo là một trong những danh nhân Pháp được công chúng yêu mến nhất.

Tối 17/5, Liên hoan Cannes trải thảm đỏ đón nam diễn viên Jean Paul Belmondo. Cùng với tất cả những người bạn nghệ thuật của ông như Jean Rochefort, Jean Pierre Marielle Claude Rich … Belmondo sẽ khám phá bộ phim tài liệu mang tên Belmondo, Itinéraire – Hành trình Belmondo – mà trong đó, hai nhà làm phim Vincent Perrot và Jeff Domenech phác họa lại hơn 50 năm sự nghiệp của người có cái biệt hiệu dễ mến là Bebel.