Câu Chuyện Quốc Ca Hoa Kỳ.
* Nguyễn Thế Thăng.
Nhân đọc một tài liệu về Quốc Ca Hoa Kỳ, tôi ngạc nhiên đến thích thú khi được biết âm điệu bài Quốc Ca Hoa Kỳ hiện nay, nguyên thuỷ đã là nhạc của một “bài ca uống rượu” (drinking song) của The Anacreonic Society (Hội Những Dân Chơi) một loại Câu Lạc Bộ Playboy Tửu Sắc đóng đô ở Strand London vào hậu bán Thế Kỷ 18. Tôi lần mò thêm một số tài liệu khác, kể cả của Chánh Quyền như Bộ Ngoại Giao, Thư Viện Quốc Hội, Viện Bảo Tàng Lịch Sử Hoa Kỳ…thì quả đúng như vậy. Xin đơn cử vài websites dưới đây:
http://www.loc.gov/exhibits/treasures/trm065.html
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Star_Spangled_Banner
Vào thời gian đầu, người ta vẫn nghĩ tác giả “bài ca uống rượu” là Dr. Thomas Arnold, người đã sáng tác nhiều bản nhạc cho Hội Anacreonic nhưng sau này, sau nhiều khảo cứu, Ông John Stafford Smith, một thành viên của Hội, được chính thức xác nhận là tác giả. Bài hát rất phổ thông ở Anh Quốc và Hoa Kỳ cuối Thế Kỷ 18 cũng như đầu Thế Kỷ 19 đến nỗi ai không biết bài này sẽ bị xem như không phải là dân chơi, dân sành điệu. Ông Francis Scott Key đã dựa vào nhạc của bài hát để viết nên bài thơ làm lời cho Quốc Ca Hoa Kỳ. Câu chuyện về bài thơ ấy như sau:
Trận chiến năm 1812 được coi là khốc liệt nhất khi người Anh tấn công và thiêu hủy điện Capitol và Toà Bạch Ốc ở Thủ Đô Washington Hoa Kỳ, sau đó họ chuẩn bị chiếm hải cảng Baltimore thuộc Tiểu Bang Maryland trong khu vực Vịnh Chesapeake. Hải cảng này được bảo vệ bởi Căn Cứ McHenry. Tổng số có 16 Chiến Hạm của Hạm Đội Vương Quốc Anh tham gia trận này đang xếp hàng tiến về mục tiêu.
Trước khi Hạm Đội vào trong tầm hiệu quả của đại bác, có hai người Mỹ, Đại Tá John Skinner cùng đi với một Luật Sư (kiêm Thi Sĩ tài tử) tên là Francis Scott Key, khởi hành từ Baltimore trên chiến hạm HMS Minden, đến một trong những chiến hạm Anh, để điều đình về việc thả Bác Sĩ William Beanes (một người bạn của Key đã bị bắt trong trận chiến Washington DC). Công tác này thực ra nằm trong một kế hoạch trao đổi tù binh đã được Tổng Thống James Madison phê chuẩn. Skinner và Key lên Chiến Hạm HMS Tonnant ngày 7 tháng 9 nói chuyện với Trung Tướng Robert Ross và Đô Đốc Alexander Cochrane khi họ đang soạn thảo kế hoạch tấn công. Lúc đầu phía Anh Quốc từ chối việc trao trả Bác Sĩ Beanes nhưng sau khi Skinner và Key cho họ đọc những lá thư do chính những tù binh thương binh người Anh viết cảm tạ sự chăm sóc tận tâm của BS Beanes, người Anh đồng ý. Vì lý do sắp đến ngày khai hoả, đồng thời e ngại việc tiết lộ kế hoạch, cả 3 người đều bị tạm giữ trên tàu Surprise, sau đó chuyển qua HMS Minden, chờ cho xong cuộc tấn công.
Hạm đội Anh gồm 16 chiến hạm bắt đầu đồng loạt pháo kích và tấn công căn cứ McHenry ngày 12/9/1814 và kéo dài trong 2 ngày kể cả một nỗ lực đổ bộ lên phía Tây của căn cứ nhưng đã bị hoả lực từ cứ điểm cuối cùng của thành phố là đồn Covington chặn đứng. Đại Tá Skinner và Key hồi hộp theo dõi cuộc chiến từ trên tàu Anh. Không ai có thể cung cấp một chút tin tức nào. Hai ông chỉ biết nhìn về chân trời, nơi Căn Cứ McHenry có một lá đại kỳ dài 42 feet (cỡ 14 mét). Lá cờ này thời bấy giờ có 08 sọc đỏ, 07 sọc trắng và 15 ngôi sao trắng (hiện vẫn còn được lưu giữ và trưng bày tại Viện Bảo Tàng National Museum of American History. Quốc Kỳ ngày nay có 07 sọc đỏ, 06 sọc trắng và 50 ngôi sao trắng).
Đêm 13/9 cuộc pháo tập đột nhiên ngừng hẳn. Sự im lặng ngột ngạt bao trùm. Không rõ cuộc tấn công thất bại hay căn cứ McHenry đã thất thủ. Francis Key nóng lòng ngồi chờ bình minh lên. Khi những tia sáng yếu ớt đầu tiên xuất hiện cuối chân trời, Key mở to mắt cố gắng nhìn về hướng McHenry. Hình như có một lá cờ ẩn hiện trong sương mai dày đặc nhưng không biết cờ phe nào. Càng chờ, niềm hy vọng càng dâng cao với ước mơ, Key đã viết 2 câu thơ đầu tiên:
O, say can you see, Ô kìa bình minh lên
by the dawn’s early light Đang tan dần sương mai
What so proudly we hail’d Làm sáng thêm hy vọng
at the twilight’s last gleaming Thấp thoáng ở chân trời
Gió thổi nhè nhẹ trong sương sớm. Lá cờ vẫn đong đưa xa xa. Đôi mắt Key hoen lệ nhìn chăm chú như muốn nổ tung. …thêm từng tia nắng cho bầu trời sáng dần….đúng rồi! Key nhận ra đó chính là những cái sọc thân thương! Chính là những ngôi sao trìu mến! Đúng là căn cứ McHenry vẫn còn đứng vững! Đúng là phe ta đã toàn thắng. Key sung sướng la lên:
T’is the Star-Spangled Banner Cờ Sao chính là đây
O long may it wave Sẽ ngàn năm tung bay
O’er the land of the free Tự do miền đất hứa
And the home of the brave Quê hương của can trường
Trận chiến kết thúc. Đại Tá Skinner và Key cùng với người bạn BS Beanes được đưa vô đất liền phóng thích chiều tối 16/9. Đêm đó Key đã hoàn chỉnh 04 câu thơ tại khách sạn Indian Queen Hotel dưới tựa đề “Defense of Fort McHenry” (Phòng thủ Căn Cứ McHenry). Sáng hôm sau, ông đem đến khoe người anh rể đang là một thẩm phán tại địa phương Judge Joseph H. Nicholson. Ông này thích quá đem in ngay trên tờ Bản Tin. Thật ra, Francis Scott Key không mong mỏi gì hơn vì 04 câu thơ này khi đọc lên nó có cùng một số câu, số chữ tương tự như âm điệu của một bài hát phổ thông thời bấy giờ của dân nhậu là bài “to Anacreon in Heaven” (Tay chơi trên Thiên Đình). Nhạc có sẵn vì rất nhiều người đã biết. Lời lại phản ảnh chuyện thời sự nóng bỏng nhất. Thế là bài hát được truyền đi nhanh chóng. Đặc biệt tại những quán rượu. Nâng ly mừng chiến thắng. Hát vang lời ca mới toanh vinh danh biến cố này. Nỗi vui và niềm tự hào cuồn cuộn dâng cao, lan ra khắp nơi. Ba ngày sau, người ta đưa lên cả hai tờ Baltimore Patriot và tờ The American. Rồi tiếp tục xuất hiện trên 17 tờ báo suốt từ Georgia lên đến New Hampshire. Năm đó (1814) F.S. Key vừa tròn 35 tuổi. Bài hát được đổi tựa thành “The Star-Spangled Banner” (“Cờ Đính Sao” hay “Cờ Sao”) được Hải Quân Hoa Kỳ chính thức xử dụng năm 1889, Tổng Thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson công nhận năm 1916 nhưng phải đến ngày 3 tháng 3 năm 1931 mới được Quốc Hội Hoa Kỳ chấp thuận và Tổng Thống Herbert Hoover ký sắc lệnh công nhận là Quốc Ca.
Trước năm 1931 cũng đã có một số bài hát được xử dụng song hành với bài Cờ Sao, nổi bật nhất là bài “Hail, Columbia” như những quốc ca trên thực tế (de facto) chứ chưa có một bài nào được Quốc Hội chính thức thông qua. Chỉ sau khi có bài báo của Robert Ripley ngày 3/11/1929 đặt vấn đề: “Bạn biết không? Cho đến nay, Hoa Kỳ vẫn chưa có Quốc Ca!”, dư luận mới rầm rộ lên, đưa đến việc chính thức hoá bài “Cờ Sao”.
Điều 36 U.S.C khoản 301 (United States Code: Luật về Tác Phong) quy định rằng “bất cứ ai, khi nghe Quốc Ca có sự hiện diện của Quốc Kỳ, ngoại trừ những quân nhân mặc quân phục, cũng phải đứng nghiêm, mắt nhìn thẳng vào Quốc Kỳ, tay phải đặt lên tim mình. Những ai có đội mũ thì giở mũ ra bằng tay phải, úp mũ lên vai trái với bàn tay phải ở vị trí tim mình. Quân nhân mặc quân phục phải chào kính theo lễ nghi quân cách. Trong các buổi lễ, khi có Quốc Ca mà không có Quốc Kỳ thì cũng phải làm như vậy cho đến hết nốt nhạc cuối cùng”.
Ngay cả trong các cuộc diễn hành, khi có toán Quốc Kỳ dẫn đầu, chúng ta thấy đa số khán giả hai bên đường đứng dậy, một số người chào kính theo quy định trên đây.
Phải công nhận rằng bài Star-Spangled Banner rất khó hát vì độ cao thấp quá xa, quá cách biệt (một octave rưỡi). Luật Tác Phong Hoa Kỳ không quy định phải hát theo nhưng nếu hát được càng tốt, có thể hát theo bằng tiếng Việt nếu thích, nếu không, cũng nên hiểu ý nghĩa của lời ca. Nhìn các Vận Động Viên Hoa Kỳ trên đấu trường hay trên bục nhận huy chương, khi Quốc Ca Hoa Kỳ được trổi lên, thấy họ hát theo thật cảm động, nhìn thấy trong ánh mắt họ niềm kiêu hãnh, tự hào quê hương, đất nước. Bài này đã được dịch ra rất nhiều ngôn ngữ khác nhau trên thế giới như Latin, Pháp, Đức…mà bản tiếng Tây Ban Nha “Nuestro Himno” (Our Anthem) do những người Mễ hát trong những lần biểu tình mấy năm qua đã gây nhiều tranh cãi. Tuy nhiên bản dịch tiếng Spanish năm 1919 tựa đề “La Bandera de Estrellas” (The Flag of Stars) đã được Sở Giáo Dục thuộc Bộ Nội Vụ lúc bấy giờ công nhận.
Người viết xin được gợi ý phần tiếng Việt của bài Quốc Ca Hoa Kỳ này, đề nghị độc giả thử hát bài Quốc Ca Hoa Kỳ bằng tiếng Việt như dưới đây xem có xuôi tai và dễ hát hay không, “mua vui cũng được một vài trống canh” thôi, đồng thời xin vui lòng chỉ giáo thêm nếu thấy cần bổ túc hay sửa chữa. Chân thành cám ơn.
QUỐC CA HOA KỲ THE STAR-SPANGLED BANNER
Ô kìa bình minh lên / Oh, say can you see,
Ánh dương tan dần sương mai / By the dawn’s early lights
Làm tỏ sáng thêm hy vọng / What so proudly we hailed
Rộn ràng thấp thoáng nơi chân trời / As the twilight’s last gleaming
Những sao sọc ngời quang vinh / Whose broad stripes and bright stars
Đã bao phen cuộc tử sinh / Through the perilous fight
Từ đổ nát thê lương điêu tàn / O’er the ramparts we watched
Vẫn sừng sững hiên ngang bóng cờ / Were so gallantly streaming
Đêm qua đêm pháo sấm sét / And the rockets’ red glare
Tiếng bom rền vang khắp chốn / The bombs bursting in air
Vẫn uy nghi ngọn cờ / Gave proof through the night
Vẫn cao vút lòng son sắt / That our flag was still there
Dù bao khốn khó luôn kiên gan / Oh, say, does that Star-Spangled
Chí lớn tung bay / Banner yet wave
Trời tự do miền đất hứa / O’er the land of the free
Và quê hương của can trường? / And the home of the brave?
NGUYỄN THẾ THĂNG
kbc4648@aol.com