LÀM THẾ NÀO CHỌN BẦU TỔNG THỐNG HOA KỲ (TTHK) & THỂ THỨC BẦU CỬ HIỆN HÀNH.
* William Hoang.
G. Washington.
A. Lincoln.
Hoa Kỳ là một nước mới được hình thành khoảng 300 năm nay nhưng đã mau chóng trở thành cường quốc số một trên thế giới.
Tại sao? Đó là nhờ vào 3 yếu tố căn bản: Trí tuệ trong sáng + tài nguyên phong phú + thể chế tự do đặt trên nền tảng của tự do và hợp đồng.
Tượng trưng cho thể chế đó, bản Hiến Pháp của Hoa Kỳ đã giúp cho mọi nỗ lực phát triển được hết sức sung mãn.
*
Khung Cảnh Chính Trị Nước Mỹ sau Cuộc Mạng Châu Mỹ (1775-1781)
(coi: American History by Philip Dorf, 1951)
Vài Sự Kiện Lịch Sử trước Cách Mạng Mỹ Châu
Tại sao người dân Âu Châu di cư sang Châu Mỹ (thế kỷ thứ 17)?
Họ lìa bỏ quê hương như nhiều nhóm trước đó đã di cư qua Tây Âu vì không muốn sống trong chế độ quân chủ nghị viện của Anh Quốc nữa vì nghị viện chỉ là tổ chức tôi tớ của nhà vua và trong xã hôị đó, họ bị buộc phải cải đạo sang Anh Giáo; pháp luật không công minh; chính kiến bị đàn áp, và cuộc sống cơ cực.
Sau khi Colombus tình cờ khám phá ra Mỹ Châu vào 1492, các nước ở Âu Châu- Tây Ban Nha (Spain), Bồ Đào Nha (Portugal), Hòa Lan (Holland), Pháp (France), Anh (England), – Nga (Russia) – đã tranh nhau thiết lập những thuộc địa màu mỡ trên lục địa Mỹ Châu được gọi là Tân Thế Giới cho 3 mục tiêu: “Vàng – Chiến Thắng – Chúa” (Gold – Victory – God). Nhiều người Anh di cư sang Mỹ Châu là vì lý do chính trị và tôn giáo: tránh nạn ngược đãi tôn giáo và hoài bão một thể chế chính trị dân chủ. .
Riêng đế quốc Anh, kể từ khi di dân đổ bộ xuống Virginia năm 1607 tới 1775, Anh có 13 thuộc địa được mệnh danh là Tân Anh Quốc. Trong nhóm 141 di dân trên con tầu Mayflower đổ bộ xuống Plymouth, Massachsetts vào 21/11/1620, có nhóm 41 người được mệnh danh là Pilgrim Fathers. Trước khi rời tầu, nhóm Pilgrim Fathers cùng nhau ký hợp ước gọi là Mayflower Compact cam kết thành với nhau lập “một cơ cấu chính trị nhằm hình thành những luật lệ công bằng”. Mayflower Compact đã trở thành căn bản cho chính quyền thuộc địa Plymouth và bản Hiến Pháp của Hoa Kỳ.
Sau Cuộc Cách Mạng Mỹ Châu (1775-1781), các thuộc địa Châu Mỹ bước vào giai đoạn giải quyết những chính kiến bất đồng sâu xa như duy trì hay giải phóng nô lệ; thành lập chính thể liên bang hay liên hiệp; đa đảng hay lưỡng đảng; tách hay không tách tôn giáo ra khỏi chính quyền v.v…
May mắn thay, vào buổi bình minh của thời lập quốc, Tân Anh Quốc Mỹ Châu đã quy tụ được một khối 55 chính khách anh tài và đầy nhiệt huyết của 13 thuộc địa. Tuy chính kiến bất đồng, nhưng họ chung một tấm lòng yêu chuộng tự do, dân chủ và công bằng rất cao quý và hầu như không có phần tử hay nhóm phá hoại có tổ chức như những tổ chức phá hoại của Cộng Sản ngày nay. Do đó, nhiều giải pháp dung hòa đã được đồng thuận để cuối cùng đi đến bản Hiến Pháp mở đầu cho nhân loại bước vào thời đại của Tự Do. Dân Chủ, và Bình Đẳng. Nhưng đó mới chỉ là bước đầu và nuớc Mỹ còn phải trải qua cả 100 năm tranh đấu mới vượt qua được những trở lực đầy thử thách chính yếu như:
Duy trì hay huỷ bỏ chế độ nô lệ? Vấn đề nô lệ là một nguyên nhân chính dẫn tới nội chiến. Sáu bang Miền Bắc muốn nô lệ được giải phóng; bẩy bang Miền Nam muốn duy trì nô lệ. Kết quả sau 6 năm nôị chiến, Miền Bắc thắng và TT Lincoln tuyên bố nô lệ được giải phóng.
Thiết lập Tân Anh Quốc thành một Liên Bang hay Liên Hiệp?
Sân khấu chính trị xuất hiện hai nhóm: nhóm ủng hộ Liên Bang Chế (Federalism) do Alexander Hamilton lãnh đạo chủ trương kết hợp 13 bang thành một liên bang với một chính quyền trung ương mạnh và nhóm ủng hộ Liên Hiệp Chế (Confederacy) do Thomas Jefferson lãnh đạo chủ trương mỗi bang là một nước có chủ quyền tối thượng và chỉ liên kết với liên bang khác qua một hiệp ước.
Mới đầu phe chống liên bang thắng thế
Năm 1781, Nghị Hội Lục Địa thông qua Các Điều Khoản Liên Hiệp (Articles of Confederation) quy định 13 thuộc địa Mỹ Châu trở thành 13 bang có chủ quyền tuyệt đối và liên kết thành một Liên Hiệp trong đó có một Quốc Hội Liên Hiệp (Congress of the Confederation) gồm 13 đại biểu của 13 bang và với quyền hạn hạn chế.
Kế hoạch này phản ánh tư tưởng sứ quân của một số thế lực miền Nam muốn cực kỳ bảo vệ quyền lợi cá nhân như quyền duy trì chế độ nô lệ. Do đó, Quốc Hội Liên Hiệp tức chính quyền trung ương không có đủ quyền hạn đánh thuế hay kiểm soát thưong mại giữa các bang hay quốc tế; các đạo luật quan trọng phải được 9 bang chấp thuận; các tu chính án phải được đủ 13 bang phê chuẩn; chính quyền trung ương không có các bộ hành pháp và hệ thống tòa án. Các công dân ít bị chính quyền trung ương ảnh hưởng nên không quan tâm đến hoạt động của Quốc Hội (thiếu quyền hạn).
Hâụ quả của kế hoạch này là tài chánh thiếu hụt, tranh cãi về thuế xuất, quyền lưu thông đường bộ và thủy lộ, không đủ sức bảo vệ Mỹ Châu nếu có chiến tranh với ngoại quốc, v.v. làm cho tình hình chính trị và kinh tế dưới Liên Hiệp Chế mỗi năm mỗi trở nên nguy kịch hơn khiến nhiều người không thể không nghĩ đến cải tổ và đề nghị mở một hội nghị bàn về cải tổ Liên Hiệp.
Năm 1786, tại Hội Nghị Annapolis, chỉ có 5 bang tới dự nên không đủ túc số. Các đại biểu đưa ra lời kêu gọi họp tại Philadelphia.
Tháng 5, năm 1787, một đoàn gồm 50 đại biểu nổi tiếng đến từ 13 thuộc địa tụ họp tại Philadelphia nhằm duyệt xét lại bản Điều Khoản Liên Hiệp (Articles of Confederation). Trong số các đại biểu có Alexander Hamilton (NY), Benjamin Franklin (PA), James Madison (VA, Người Cha của Hiến Pháp), George Mason (VA), Wilson, và George Washington (VA) được chọn làm Chủ Toạ.
Họ không thảo luận tu chính bản ĐK Liên Hiệp mà khởi thảo một bản dự thảo hiến pháp cho nuớc Mỹ nhằm thiết lập thể chế liên bang thay thế thể chế liên hiệp lỏng lẻo trước đó và ban cho chính quyền trung ương nhiều quyền hạn hơn. Hiến Pháp có những điều khoản để các cơ quan có thể kiểm soát lẫn nhau.
Quốc Hội: gồm 2 viện: Thượng Viện và Hạ Viện. Mỗi bang có 2 đại biểu trong Thượng Viện, nhiệm kỳ 6 năm. Mỗi bang có một số đại biểu trong Hạ Viện tuỳ theo dân số cuả bang, nhiệm kỳ 4 năm.
Tư Pháp: Thẩm phán tòa Liên Bang được Tổng Thống bổ nhiệm với sự đồng ý của Thượng Viện. Nhiệm kỳ của thẩm phán không hạn định (suốt đời) khi đạo đức không bị tai tiếng.
Tòa Tối Cao Liên Bang gồm 9 vị do đạo luật của Quốc Hôị ấn định. Chủ Tịch Tối Cao Pháp Viện do Tổng Thống bổ nhiệm với sự đồng ý của Thuợng Viện. Nhiệm vụ chính của Tối Cao PV là giải thích pháp luật.
Hành Pháp: Tổng Thống được bầu gián tiếp bởi các đại cử tri (electors). Số lượng đại cử tri được mỗi bang bầu ra bằng với số đại biểu của bang đó tại Quốc Hội Liên Bang.
Nhóm Liên Bang, được Washington ủng hộ và bao gồm các thương gia, ngân hàng, chuyên gia, đại điền chủ, đã thắng.
Điều kiện ứng cử TT: phải là công dân sinh tại Hoa Kỳ; được 35 tuổi; và phải thường trú tại HK ít nhất 14 năm; nhiệm kỳ là 4 năm và có thể tái ứng cử them một nhiệm kỳ (đó là tiền lệ do TT Washington và Fefferson đặt ra).
Do uy tín qúa lớn và lại là một nhà đạo đức tốt, TT Washington đã được Quốc Hội nhất loạt bầu 2 nhiệm kỳ. Washington từ chối nhiệm kỳ 3.
Vài nét về Tiểu Sử của TT Washington (1732-1799)
Ông sinh ngày 22.2.1732 trong một gia đình trồng thuốc lá ở Westmoreland, VA. Cha mẹ ông sở hữu chừng 10 ngàn mẫu đất và khoảng 50 nô lệ. Ông đối xử với nô lệ rất tử tế và lịch sự; không bao giờ đặt vấn đề quyền sở hữu.
Ông không theo học trường lớp chính thức nhiều, nhưng có thầy dạy kèm, đặc biệt là môn công dân. Ông rất siêng năng và rất kỷ luật. Ông không thích môn Văn, nhưng giỏi Toán, và khảo sát địa hình.
Ông có một thân hình tráng kiện như cha ông. Cao 6 feet, nặng 200 pounds. Ông rất ngưỡng mộ các vị anh hùng thời Cộng Hòa La Mã như Cato the Young nổi tiếng về tính thật thà và tận tụy với công vụ.
Năm 1749, ông làm trắc địa viên cho Công Ty Culpeper.
Năm 1752, ông gia nhập dân quân Virginia. Ông được phái tới Ohio River Valley ở phía đông Pennsylvania để tấn công một lực lượng nhỏ cuả Pháp và rồi trở thành Tư Lệnh Dân Quân Virginia (1755-1758).
Cuối năm 1758 ông từ nhiệm nhiệm vụ này bởi vì ông là một dân thuộc địa và ông sẽ không thể thang tiến trong quân đội Anh.
Ông chuyển sang sự nghiệp chính trị bằng cách nhận một ghế trong Hạ Viện của Nhóm Burgesses (Đại Biểu Thị Dân, 1759-74); làm thẩm phán toà hòa giải (1760-74); cưới bà Martha Dandrid (6/1/1759), một đại điền chủ giầu có ở VA.
Khi Cuộc Cách Mạng Mỹ Châu sắp bùng nổ, ông đắc cử vào Quốc Hội Lục Địa Kỳ I (1774-75).
Ngày 15/6/177, Quốc Hội Lục Địa Kỳ II bổ nhiệm ông làm Tổng Tư Lệnh Quân Đội Lục Địa. Ông xây dựng những binh đoàn kém huấn luyện và thiếu trang bị thành những đơn vị có kỷ luật và tác chiến giỏi, bảo vệ được Boston. Tuy nhiên, ông suýt bị tiêu tan sự nghiệp vì thất trận ở Long Island.
Sau những thàng công trong các trận ở Trenton và Princeton, ông gỡ được một chút tín nhiệm. Trong các năm 1777-78, ông rút các đơn vị về cố thủ ở Valley Forge, PA. Nhờ kết liên minh với Pháp (1778) và Tây Ban Nha (1779), lực lượng của ông chiếm được Yorktown (1781). Khi hòa bình được ký kết (1783), ông từ chức và lui về trang trại ở Mount Vernon.
Bất bình với Các Điều Khoản Liên Hiệp Chế (1781), ông đóng vai trò chính trong nỗ lực cổ võ chấp nhận Liên Bang Chế và Hiến Pháp Hiệp Chủng Quốc và được Quốc Hội nhất loạt đứng dậy bầu làm Tổng Thống Hoa Kỳ đầu tiên. Ông làm Lễ Nhậm Chức vào ngày 30 Tháng Tư năm 1789.
Năm 1792, ông lại được Quốc Hội nhất loạt bầu làm TT nhiệm kỳ II.
Trong nhiệm kỳ này, nhận thấy dấu hiệu chia rẽ đảng phái trầm trọng, Washington đã đưa ra lời tiên đoán rằng: “Đất nước sau này chắc chắn sẽ rơi vào nạn chia rẽ đảng phái trầm trọng”. Ông từ chối nhiệm kỳ 3 mà Quốc Hội muốn tặng cho ông. Ông được quốc dân coi như là “Cha của Đất Nuớc”. Ông qua đời ngày 14/12/1799.
Xin
~*~
Thể Thức Bầu Tổng Thống và Phó Tổng Thống Hoa Kỳ
Hiện nay, cách thức bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ là cách gián tiếp, nghĩa là người dân không trực tiếp bỏ phiếu bầu TT, mà chỉ bầu ra những vị đại diện thay mặt mình bầu Tổng và Phó Tổng Thống. Vị đại diện này gọi là đại cử tri (elector).
Toàn quốc Hoa Kỷ có 538 đại cử tri nhóm lại thành một đoàn gọi là Ðoàn Ðại Cử Tri (Electorial College).
Tuy nhiên hiện nay đã có đề xuất bầu TT trực tiếp qua hệ thống điện toán (internet), nhưng chưa thảo luận rộng rãi.
Các nhà soạn lập ra Hiến Pháp HK biện minh rằng sự lựa chọn này (bầu gián tiếp) là nhằm tránh sự kích động lớn lao có thể xẩy ra nếu toàn thể dân chúng trực tiếp tham gia bầu cử. Hơn nữa, họ muốn rằng sự lựa chọn sẽ được thực hiện bởi một số ít người được coi là trầm tĩnh và có lý luận hơn.
Nhân vật ra tranh cử chức vụ TT và PTT phải xây dựng cho mình uy tín, tài chính, kết bạn, và gây cảm tình với giới truyền thông. Ðảng sẽ căn cứ vào các thành tích đó để chọn làm ứng viên tổng thống và phó tổng thống tại đại hội đảng toàn quốc.
Ðiều Kiện Ứng Viên Tổng Thống và Phó Tổng Thống
Trước hết các ứng viên phải hội đủ các điều kiện luật định. Ứng viên TT: sinh tại HK; tới tuổi 35; cư ngụ tại HK được 14 năm. Ứng viên PTT: sinh tại HK; tới tuổi 35; không cư ngụ cùng tiểu bang với ứng viên TT.
Các ứng viên ra tranh cử phải bỏ nhiều công sức để xây dựng uy tín và tài chính cho mình. Ông Clinton đã bỏ nhiều năm để gây quỹ, kết bạn, và thuyết phục báo chí rằng mình là nhân vật (Thống Ðốc) sáng chói, có hiệu năng, và ôn hòa.
Kế đó, các ứng viên phải có kế hoạch vận động để được lựa chọn chính thức làm ứng viên.
Tiến Trình Bầu Cử Tổng Thống
Năm bầu cử (năm thứ tư của nhiệm kỳ tổng thống) diễn ra từ tháng Một đến tháng Mười Hai và chia ra làm 4 giai đoạn:
Giai đoạn I: Vận Ðộng Tuyển Cử và Tuyển Cử Sơ Bộ hay Họp Kín (Caucus)
Vận động và tuyển cử sơ bộ (primary campaigns and primary elections) khởi sự từ tháng Một đến tháng Sáu của năm bầu cử. Bang nào không tổ chức tuyển lựa sơ bộ sẽ có các buổi họp kín. Họp kín là buổi họp giữa các vị lãnh đạo đảng ở địa phương nhằm chọn lựa các đại biểu đi tham dự đại hội đảng để chính thức tuyển chọn ứng viên TT và PTT.
Ðây là giai đoạn dành cho các cá nhân tự do hay của các đảng viên ghi danh tranh chức vụ TT, đi vận động gây quỹ, và trình bày các chính sách cơ bản của mình khi nắm chức vụ TT. Một số người sẽ tự động rút lui khi số tiền gây quỹ không đạt yêu cầu.
Trong giai đoạn này, các đảng viên được khuyến khích lựa chọn các đại biểu đi dự Ðại Hội Ðảng.
Giai đoạn II: Tái Vận Ðộng và Ðại Hội Ðảng
Các cuộc vận động tuyển cử lại được hâm nóng vào ngày Lễ Lao Ðộng (Ngày Thứ Hai đầu tiên của Tháng Chín) và rồi các đảng sẽ tổ chức Ðại Hội Ðảng để chung kết tuyển chọn ứng viên ra tranh cử chức vụ Tổng Thống và Phó Tổng Thống.
Ngày Ðại Hội Ðảng (National Convention) có thể thu hút tới vài ngàn người tham dự trong đó có số đại biểu đến từ các tiểu bang. Con số đại biểu của tiểu bang bằng với số nghị sĩ và dân biểu tiểu bang đó. Thí dụ, California có 55 đại biểu; Texas có 34 đại biểu; New York có 31 đại biểu; Florida có 27 đại biểu; v.v. Ðặc biệt, Alaska, Delaware, và Washington, D.C. mỗi bang có 3 đại biểu.
Ðại Hội Ðảng kéo dài 4 ngày:
1. Ngày một: trình bày chính sách của đảng và đồng thời công kích đường lối của đảng khác.
2. Ngày hai: báo cáo của các ủy ban trong đảng.
3. Ngày ba: bỏ phiếu chọn Ứng Viên Tổng Thống.
4. Ngày bốn: chọn Ứng Viên Phó Tổng Thống.
Giai đoạn III: Tổng Tuyển Cử
Mỗi bang, trong năm bầu cử, tuyển lựa đại cử tri (electors) dựa theo luật của tiểu bang và của bộ máy đảng.
Phần lớn các bang lựa đại cử tri bằng đại hội đảng.
Riêng California, Quận Columbia, Florida, Louisiana, Massachusetts, Missouri, Motana, New Jersey, New York, Pennsylvania, South Carolina, và Tennessee thì chọn đại cử tri bằng Ủy Ban Trung Ương Ðảng.
Tại Arizona và Maryland, đảng tuyển chọn đại cử tri.
Toàn quốc, các công dân Mỹ có ghi danh đầu phiếu sẽ đi bầu để tuyển chọn danh sách các đại cử tri do các đảng thiết lập.
Ngày đi bầu này gọi là Ngày Tổng Tuyển Cử (General Election Day) và được ấn định vào ngày Thứ Ba đầu tiên của tháng Mười Một.
Năm nay, 2016, Ngày Tổng Tuyển Cử là ngày Thứ Ba, mồng 8 tháng 11, 2016 (Tuesday, November 8, 2016).
Ðoàn Ðại Cử Tri (Electorial College) gồm 538 vị ứng với số 100 Thượng Nghị Sĩ + 435 Dân Biểu + 3 đại cử tri của Quận Columbia.
Mỗi bang có số đại cử tri bằng với số nghị sĩ của bang (2) cộng với số dân biểu của bang.
Giai Ðoạn IV: Bầu Tổng Thống và Phó Tổng Thống
Ðoàn Ðại Cử Tri sẽ nhóm tại Washington, D.C. vào Ngày Thứ Hai đầu tiên sau ngày Thứ Tư thứ nhì của tháng Mười Hai.
Hiến pháp Hoa Kỳ không buộc đại cử tri phải bỏ phiều cho ứng viên của đảng mình.
Năm nay, 2016, Ngày Tuyển Cử Tổng Thống là ngày Thứ Hai 19 tháng 12 năm 2016, để bầu Tổng Thống và Phó Tổng Thống.
Phiếu của các đại cử tri sẽ được đếm và xác nhận trước một buổi họp lưỡng viện vào đầu Tháng Giêng.
Ứng viên T.T. và P.T.T. nào được đa số phiếu (270) thì được xác nhận là trúng tuyển.
Trường hợp không có ứng viên nào nhận được đa số phiếu thì Hạ Viện sẽ lựa chọn giữa ba ứng viên nào có số phiếu cao nhất. Còn P.T.T. sẽ do Thượng Viện bầu trong số hai ứng viên có số phiếu cao nhất.
*
Thể Thức Ðầu Phiếu
Hoa Kỳ sử dụng thể thức đầu phiếu kín.
Phiếu được chính quyền biên soạn, phân phát, và đếm.
Có hai loại phiếu bầu trong kỳ Tổng Tuyển Cử: phiếu liên danh (office-block ballot) và phiếu liệt kê (party-column ballot).
Trong phiếu liên danh, tên các ứng viên được liệt kê thành một nhóm dưới danh hiệu của mỗi chúc vụ. Lá phiếu này có ý nghĩa bầu cho chức vụ hoặc cho cá nhân hơn là cho đảng.
Trong phiếu liệt kê, các ứng viên cho chúc vụ được liệt kê thành một cột dưới danh hiệu của đảng. Phiếu bầu này có ý nghĩa bầu cho đảng hơn là cho chức vụ hay cho cá nhân.
Kiểm Phiếu và Tránh Gian Lận
Các viên chức tuyển cử địa phương và tiểu bang lập bảng kết quả của mỗi cuộc bầu cử ssau khi các phòng phiếu đã đóng.
Dù hầu hết các phiếu được kết toán bằng điện toán, cũng có thể có sự bầu cử gian lận. Ðể giảm thiểu gian lận, các hội đồng kiểm phiếu được thiết lập để nhận và kiểm phiếu, rồi gửi kết quả cho giới chức kiểm phiếu tiểu bang. Ngoài ra, mỗi đảng có thể chỉ định những quan sát viên bầu cử (poll watchers).
Ghi Danh Cử Tri và Cách Thức Bỏ Phiếu
Là công dân có thiện chí thì nên ghi danh đi bầu, đừng nghĩ rằng một lá phiếu của mình sẽ chẳng có giá trị gì. Trong thực tế, một lá phiếu quyết định tương lai chính trị của một ứng cử viên. Tổng Thống Abraham Lincoln phát biểu: “Lá phiếu mạnh hơn viên đạn” (The ballot is stronger than the bullet”.
Ðặc biệt đối với người Việt, càng có nhiều lá phiếu, cộng đồng Việt sẽ có tiếng nói mạnh hơn và to hơn đối với các chính khách Mỹ và họ sẽ phải quan tâm tới quyền lợi cho cộng đồng Việt nhiều hơn.
Có nhiều cách ghi danh để làm thẻ cử tri.
Trước hết, bạn phải là công dân Hoa Kỳ và đủ 18 tuổi hay hơn và có địa chỉ cư trú.
Mẫu đơn ghi danh có để tại thư viện, bưu điện, các cơ quan thiện nguyện, và nơi cấp bằng lái xe (DMV). Có thể gọi phôn miễn phí số 1- 800 – 345 – VOTE để xin mẫu đơn hay vào website: www.easyvoter.org
Trong đơn, bạn có thể ghi đảng mà bạn muốn gia nhập. Không có lệ phí gì cả. Bạn có quyền đổi đảng bất cứ lúc nào và chỉ cần báo cho cơ quan phụ trách bầu cử ở địa phương (có số phôn ghi trên thẻ cử tri).
Mỗi khi di chuyển đến nơi khác, nhớ phôn cho cơ quan bầu củ địa phương để đổi thẻ cử tri trên thẻ có ghi địa điểm bầu cử gần chỗ bạn cư ngụ. Thường nơi này là một trường học. Bạn cũng có thể liên lạc làm thiện nguyện tại đó trong ngày bầu cử.
Vào phòng phiếu, bạn sẽ được hướng dẫn cách chọn ứng cử viên để bỏ phiếu.
Nếu đi xa, bạn có thể bầu cử bằng “bầu vắng mặt”: bạn điền phiếu và gửi qua bưu điện trước ngày bầu cử một tuần.
Nếu bạn cao tuổi và không đến phòng phiếu được, bạn gọi điện xin “bầu sớm” (early voting). Phiếu bầu sẽ được gửi đến cho bạn điền và gửi đi.
Lựa Chọn Ứng Cử Viên
Ðối với người Việt nói chung, ít người biết nên bầu cho ai vì đâu có dịp tiếp xúc hay tìm hiểu cặn kẽ về ứng cử viên đâu? Tuy nhiên nếu theo rõi báo chí hay thân hữu bán tán thì cũng có thể “biết” được đôi chút. Riêng đối với cuộc bầu Tổng Thống và P.T.T. thì có nhiều bài bình luận đầy đủ để chọn lựa.
Ða số người Việt bỏ cho người thuộc đảng Cộng Hòa vì họ nghĩ đảng Cộng Hòa quan tâm nhiều đến vấn đề chống Cộng Sản chủ nghĩa một cách tích cực hơn. Sau đây là vài nét cơ bản để hiểu về một số đảng ở Hoa Kỳ.
Ngày Tuyển Cử Bầu Ðại Cử Tri
hay Ðoàn Ðại Cử Tri (Electoral College)
Sau khi Ðại Hội Ðảng chấm dứt, các ứng viên Tổng Thống và Phó Tổng Thống sẽ đi vận động trong đó thường có những buổi tranh luận giữa các ứng viên Tổng Thống và Phó Tổng Thống nhằm mục đích thuyết phục dân chúng bỏ phiếu cho các đại biểu cử tri tức là đại cử cử tri (elector).
Ngày tuyển chọn đại cử tri là ngày Thứ Ba Ðầu Tiên của tháng Mười Một.
Bầu Tổng và Phó Tổng Thống
Ðoàn Cử Tri (Electoral College)
Cử tri của mỗi bang bầu ra đại diện cử tri và gọi là đại cử tri (elector). Tập hợp các đại cử tri gọi là Ðoàn Cử Tri, và Ðoàn này sẽ bầu TT và PTT dựa trên các danh sách TT và PTT của các đảng đưa ra. Ðạo luật II, Khoản 3, của Hiến Pháp vạch ra những chi tiết về con số và cách tuyển chọn đại cử tri (elector).
Mỗi bang, trong mỗi năm bầu cử, tuyển lựa đại cử tri dựa theo luật của tiểu bang và của bộ máy đảng.
Phần lớn các bang lựa đại cử tri bằng đại hội đảng.
Riêng Cali, Quận Columbia, Florida, Louisiana, Massachusetts, Missouri, Montana, New Jersey, New Yolk, Pennsylvania, South Carolina, và Tennessee thì bằng Ủy Ban Trung Ương Ðảng; tại Arizona và Maryland thì lựa chọn bởi đảng.
Sau đại hội toàn quốc, các đại cử tri tuyên bố cam kết với ứng cử tri đã chọn lựa.
Tổng số đại cử tri là 538 vị, bằng với số 100 thượng nghị sĩ, cộng 435 dân biểu, cộng 3 đại cử tri của Quận Columbia. Như vậy, mỗi bang có số đại cử tri bằng với số đại biểu của bang tại thượng và hạ viện HK.
Các ứng viên đại cử tri thường được ghi ra thành những bảng danh sách ứng cử. Nếu đa số cử tri (dân chúng) chọn một bảng danh sách đại cử tri, thì những đại cử tri trên danh sách sẽ tuyên bố cam kết bỏ phiếu vào ngày Thứ Hai sau ngày Thứ Tư thứ nhì của Tháng Mười Hai .
Lưu ý: Hiến Pháp HK không buộc đại cử tri phải bỏ phiếu cho ứng viên của đảng của mình.
Phiếu của đoàn cử tri được đếm và xác nhận trước một buổi họp lưỡng viện và đầu Tháng Giêng.
Ứng cử viên TT và PTT nào được đa số phiếu (270) thì được xác nhận là trúng tuyển.
Trường hợp không có ứng viên nào nhận được đa số phiếu thì sự lựa chọn TT sẽ do Hạ Viện lựa giữa ba ứng viên có số phiếu cao nhất. Còn PTT thì do Thượng Viện lựa trong số hai ứng viên có số phiếu cao nhất.
Toàn bộ tiến trình bầu cử như sau:
Ngày Tổng Tuyển Cử (General Election) là Ngày Thứ Ba đầu tiên Tháng Mười Một: toàn cử tri bầu đại cử tri.
Ðoàn Ðại Cử Tri: ngày Thứ Hai đầu tiên sau Thứ Tư thứ nhì của Tháng Mười Hai, đại cử tri của các bang tuần tự bầu TT và PTT.
Nếu ứng viên TT và PTT nào nhận được ít hơn 270 phiếu, thì Hạ viện và Thượng Viện sẽ chọn ứng viênTT và PTT nào có số phiếu cao nhất.
Chức vụ Tổng Thống là một chức vụ cao quý nhưng trách nhiệm lại rất nặng nề và đầy thử thách vì trách nhiệm đó bao trùm cả thế giới do tư cách là đại cường quốc số một. Tuy nhiên, người Mỹ vốn say mê làm những chuyện có nhiều thử thách cam go. Chỉ mới trong nhiệm kỳ đầu 4 năm, nhiều Tổng Thống Mỹ đã tỏ ra phong trần trông thấy. Thật là:
Ngày nào Tổng Thống lên ngôi
Bước vào Nhà Trắng tươi cười như hoa
Bốn năm thử thách phong ba
Tóc mai nhuốm bạc, làn da ngả vàng!
Đời là giấc mộng kê vàng!
HAI BANG WILLIAM HOANG